Budva, Dio rimske nekropole, Anastiloza.

 

 

Kotor, Ostaci Franjevačkog samostana.

 

 

Nikšić, Pecina Crvena stijena.

 

 

Pljevlja, Municipium S..., Rimska nekropola tokom istrazivanja.

 

 

Podgorica, Duklja, Pogled na forum.

 

 

Pljevlja, Stakleni pehar - diatreta.

 

arh

 

Risan, Rimska vila, Prostorija sa podnim mozaikom.

 

 

 

 

 

 

 

           

SEKTOR ZA ARHEOLOGIJU

 

 

Sektor za arheologiju obavlja sljedeće poslove: izrada kratkoročnih i dugoročnih programa arheoloških istraživanja; organizovanje i vođenje kopnenih i podvodnih arheoloških istraživanja (rekognosciranje terena, zaštitna, sondažna, reviziona, sistematska arheološka istraživanja, arheološka istraživanja nedestruktivnim metodama i druga istraživanja); izrada Arheološke karte Crne Gore; izrada studija zaštite kulturnih dobara; izrada menadžment planova; obilježavanje kulturnih dobara; vođenje dokumentacije o obavljenim arheološkim istraživanjima; objavljivanje stručnih izvještaja o sprovedenim arheološkim istraživanjima; pripremanje i objavljivanje stručnih i naučnih publikacija; ostvarivanje saradnje sa srodnim institucijama u zemlji i inostranstvu i organizovanje stručnih i naučnih skupova.

 

Navedene poslove Sektor obavlja kroz svoja dva odjeljenja:

 

 

 

Istorijat

 

Arheologija, kao moderna nauka uspostavlja se u Crnoj Gori  relativno kasno, tako da svoj razvoj doživljava tek od pedesetih godina prošlog vijeka, kada započinju veća i složenija arheološka iskopavanja zasnovana na primjeni savremene metodologije. Istina, interesovanje za arheologiju Crne Gore započelo je mnogo ranije. Tako se prvi tekst koji se odnosio na arheologiju javio već u XV vijeku (Cyriacus iz Ancone), da bi se ovo interesovanje nastavilo i kasnije, kada brojni putopisci, istoričari i arheolozi prikupljaju i objavljuju podatke o arheološkim spomenicima Crne Gore, među kojima je posebno značajan A.J.Evans, koji je 1885. godine u "Archaeological researches in Illiricum" saopštio niz zanimljivih podataka o predrimskom i rimskom Risnu, o ilirskim plemenima koja su nastanjivala prostore Crne Gore, o rimskim putevima u Crnoj Gori, epigrafskim spomenicima i dr. Krajem XIX vijeka započinju i prava arheološka iskopavanja na tlu Crne Gore. Po nalogu knjaza Nikole Petrovića 1890. godine započinju opsežna  iskopavanja antičke Duklje kojima rukovodi  Pavel Apolonovič Rovinski, koja arheologiju, kao modernu nauku, uvode na prostore Crne Gore, a Crnu Goru u svijet arheologije. Iskopavanja Duklje nastavila je 1893. godine engleska arheološka ekipa pod rukovodstvom J.A. Munro-a, da bi 1913. godine uslijedila i prva monografija o Duklji, koju je priredio P. Sticotti  u saradnji sa Ć. Ivekovićem i L. Jelićem. Između dva svjetska rata austrijski arheolozi C. Praschniker i A. Schober objavljuju rezultate svojih istraživanja ilirskih gradova u Crnoj Gori i prvi daju detaljne opise ilirskog Meduna i Samobora. D. Vuksan, dugogodišnji direktor Državnog muzeja na Cetinju, 1930. godine otkopao je dio jedne veće rimske vile u Risnu sa nizom prostorija ukrašenih mozaicima, dok je u Budvi 1938. godine, prilikom kopanja temelja za novi hotel otkrivena helenističko-rimska nekropola sa bogatim grobnim prilozima. Na nekropoli Budve  1952. godine započeće arheološka iskopavanja koja će se po prvi put u Crnoj Gori izvoditi uz primjenu moderne metodologije. Iskopavanja nekropola u Budvi odvijaće se povremeno i kasnije, sve do 1982.godine. Pedesetih godina započinju i istraživanja praistorijskih lokaliteta u Crnoj Gori. Između 1954. i 1964. godine obavljaju se sistematska iskopavanja pećine Crvena stijena kod sela Petrovića, svakako najpoznatijeg i najznačajnijeg crnogorskog praistorijskog lokaliteta, koji će postati ključ za rješavanje mnogih problema iz domena rane praistorije, i to ne samo za područje Crne Gore, već i šire, za prostore Balkana i jugoistočne Evrope. U ovom periodu se preduzimaju i reviziona iskopavanja Duklje, koja će trajati gotovo čitavu deceniju i u okviru kojih će se sistematski ispitati i njena jugoistočna nekropola, a uslijediće i istraživanja na nizu lokaliteta iz različitih epoha (Stari Bar, Ulcinj, Prevlaka, Gostilj, Risan, Doljani kod Podgorice, Beran krš, Kremeštice). Sredinom šezdesetih godina započinju značajna i dugogodišnja iskopavanja nekropola rimskog grada kod Pljevalja, u nauci poznatog pod imenom Municipijuma S..., dok će početkom sedamdesetih započeti sistematska iskopavanja jednog broja praistorijskih pećina (Odmut u kanjonu Pive, Spila iznad Perasta, Koronina kod Cetinja, Vranjaj u masivu Orijena, Mališina pećina i Medena stijena u kanjonu Ćehotine i Bioče u kanjonu Morače), kao i brojnih humki, odnosno tumula, na gotovo čitavoj teritoriji Crne Gore (Gotovuša kod Pljevalja, Lužac i Lisijevo polje kod Berana, Dušići u Zeti, Medun, Riječani, Tivatsko polje, Glogovik i Vrbanja kod Herceg Novog i dr.). Uporedo sa praistorijskim i antičkim, iskopavanja se obavljaju i na lokalitetima ranog srednjeg vijeka (crkva sv. Tome u Kutima iznad Herceg Novog, crkva sv. Tome u Prčanju, trikonhalna crkva sv. Jovana u Zatonu kod Bijelog Polja, trikonhalna crkva na Topolici u Baru i dr.). Arheološki se ispituju i pojedine značajnije  crkvene građevine iz poznijeg vremena (Crnojevića manastir na Cetinju, manastir Kom na Skadarskom jezeru, manastiri Balšića na goricama Skadarskog jezera, manastir Bogorodica Krajinska, manastir Bogorodica Ratačka, manastir Podlastva, crkva Riza Bogorodice i mnoge druge). Istraživanja se obavljaju i u starim gradovima ( Herceg Novi, Kotor, Budva, Stari Bar i Ulcinj). Rezultati ovih istraživanja omogućila su da se utvrde osnovne karakteristike i naznače pravci razvoja pojedinih epoha i kultura na tlu današnje Crne Gore. Tako se pouzdano može zaključiti da su prve ljudske zajednice naselile današnje prostore Crne Gore na samim počecima srednjeg paleolita, u tzv. Musterijen kulturi, i da su nastavile da se razvijaju  tokom narednih epoha praistorije, uspostavljajući odgovarajuće kulture na ovim prostorima.
Republički zavod za zaštitu spomenika kulture tokom proteklog perioda organizovao je ili uzimao učešća u istraživanjima većeg broja arheoloških lokaliteta, kako onih iz praistorije i antike, tako i onih iz srednjeg vijeka i novijeg vremena. Među praistorijskim lokalitetima izdvajaju se istraživanja humke u Gotovuši kod Pljevalja, neolitskog naselja na Beran kršu i Kremešticama kod Berana, pećine Odmut u kanjonu Pive, pećine Spile iznad Perasta, pećine Vranjaj u masivu Orijena, pećine Koronine kod Cetinja i dr. dok se među antičkim lokalitetima izdvaju istraživanja antičke Duklje sa nekropolama, nekropola antičke Budve, nekropola antičkog Municipijuma S… kod Pljevalja, lokaliteta Carine u Risnu, ostaci rimske vile urbane u Risnu, ostaci vile rustike na lokalitet Mirišta u Petrovcu i dr. Brojna su istraživanja i srednjovjekovnih lokaliteta, među kojima su posebno značajna istraživanja crkve sv. Petra i Pavlja u Bijelom Polju, ostataka crkve u Zatonu kod Bijelog polja, crkve sv. Đorđa u Podgorici, manastirskog kompleksa na Prevlaci, manastira Podlastve, manastira Moračnika na Skadarskom jezeru, manastira Prečiste Krajinske, manastira Crnojevića na Cetinju, Starog grada Ulcinja, Starog Bara, Stare Budve i dr.
Potrebno je napomenuti da je formiranjem Centra za arheološka istraživanja Crne Gore, Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture Kotor i lokalnih muzeja proširen broj subjekata koji su u poslednjih dvadeset godina vršili arheološka istraživanja i značajno doprinijeli afirmaciji arheološke nauke u Crnoj Gori.